Kamica nerkowa dotyka około 10-15 % populacji i charakteryzuje się wysokim ryzykiem nawrotu- aż u 50% pacjentów dochodzi do ponownego powstania kamieni w trakcie 5-10 lat od pierwszego zachorowania.
Współcześnie duży nacisk kładzie się na profilaktykę nawrotów! Kluczowym elementem jest odpowiednio dobrana dieta w kamicy nerkowej – jednak nie istnieje jeden uniwersalny model żywienia dla wszystkich pacjentów. Rodzaj kamienia determinuje strategię dietetyczną, a personalizacja zaleceń jest podstawą skutecznej terapii.
Czym jest kamica nerkowa i jak powstaje?
Kamica nerkowa polega na tworzeniu się złogów (kamieni) w drogach moczowych. Mogą znajdować się w różnych częściach układu- kielichach nerkowych, brodawkach nerkowych, miedniczce nerkowej, moczowodach, pęcherzu czy rzadziej w cewce moczowej.
Jak Tworzą się kamienie?
Istnieje kilka teorii ich powstania. Jedna z nich mówi, że kamienie powstają w wyniku utraty wody i/lub podwyższonego pH moczu, co prowadzi do przesycenia substancji nieorganicznych i tworzenia kamieni. Kamienie tworzą się również na skutek niedoborów substancji, które hamują powstawanie złogów -m.in. cytrynianów czy magnezu.
Wzrost ryzyka powstania kamieni determinują czynniki:
- urologiczne m.in. zapalenie pęcherza moczowego, gruczołu krokowego, zmiany anatomiczne dróg moczowych, zwężenie cewki moczowej/moczowodu, wodonercze.
- metaboliczne - przewlekłe biegunki i choroby jelit, długotrwałe unieruchomienie, sarkoidoza, nadczynność przytarczyc, niektóre leki, dna moczanowa, osteoporoza, otyłość.
- genetyczne- płeć, wiek, dziedziczenie.
- żywieniowe- ilość białka, wapnia, szczawianów, potasu, sodu, fosforu i wody w codziennej diecie.
Najczęstsze rodzaje kamieni nerkowych
Podział kamicy opiera się na składzie chemicznym złogów. W praktyce klinicznej wyróżnia się kamicę:
- szczawianowo-wapniową (najczęstsze),
- moczanową,
- fosforanowo- wapniową,
- struwitową,
- cystynową.
To właśnie skład kamienia powinien być punktem wyjścia do planowania diety!
Czy każdy rodzaj kamicy nerkowej wymaga innej diety?
Każda kamica nerkowa wymaga trochę innego jadłospisu. Dieta w kamicy nerkowej powinna być precyzyjnie dopasowana do typu złogów, a jedynie część zaleceń ma charakter uniwersalny.
Jadłospis w kamicy nerkowej- zalecenia ogólne
Niezależnie od rodzaju kamienia istnieją uniwersalne zasady dietoterapii:
- zwiększenie podaży płynów (ok. 2- 2,5 l/dobę),
- ograniczenie sodu w diecie,
- utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- regularna aktywność fizyczna min. 150 min tygodniowo o umiarkowanym natężeniu,
- umiarkowane spożycie białka zwierzęcego, wprowadzanie białka pochodzenia roślinnego.
Odpowiednie nawodnienie jest najważniejszym czynnikiem redukującym ryzyko nawrotu kamicy, niezależnie od jej typu. Warto zwracać uwagę na barwę moczu, aby ocenić, czy pijesz odpowiednią ilość płynów.
Co jeść w kamicy szczawianowo-wapniowej?
Kamica szczawianowo wapniowa to najczęściej występujący rodzaj kamicy.
Zalecenia dietetyczne:
- ograniczenie produktów bogatych w szczawiany (szpinak, rabarbar, kakao),
zadbanie o odpowiednią podaż wapnia w diecie, który łącząc się ze szczawianami zmniejsza jego wchłanianie. Należy prawidłowo łączyć produkty bogate w wapń z produktami, które zawierają szczawiany.
- zwiększenie spożycia produktów bogatych w magnez,
-ograniczenie sodu i białka zwierzęcego.
Jadłospis w kamicy moczanowej
Kamica moczanowa powstaje w wyniku nadmiaru kwasu moczowego i kwaśnego pH moczu. Kwas moczowy wytwarzany jest z puryn.
Zalecenia dietetyczne:
- ograniczenie produktów bogatych w puryny (podroby, czerwone mięso, ryby),
- zwiększenie spożycia produktów alkalizujących (warzywa, owoce),
-ograniczenie alkoholu.
Kamica fosforanowo- moczanowa a dieta
Zalecenia dietetyczne:
- zwiększenie spożycia produktów zakwaszających (mięso, ryby, jaja, tłuszcze, produkty zbożowe),
- ograniczenie spożycia sodu,
- kontrola spożycia produktów alkalizujących,
- zwiększenie podaży płynów .
Dieta w kamicy cystynowej
Kamica cystynowa wynika z defektu transportu cewkowego aminokwasów dwuzasadowych i jest uwarunkowana genetycznie. Charakteryzuje się nadmiernym wydalaniem cystyny.
Zalecenia dietetyczne:
- ograniczenie spożycia cystyny i metioniny,
- zwiększenie podaży płynów (często >3 l/dobę),
- wysokie spożycie produktów alkalizujących (warzywa, owoce),
- ograniczenie spożycia sodu,
- ograniczenie spożycia białka pochodzenia zwierzęcego.
Jadłospis w kamicy struwitowej
Kamica struwitowa powstaje w wyniku zakażeń bakteriami, które rozkładają mocznik. W kamicy struwitowej istotne jest leczenie infekcji. Jednak dieta może wspomóc leczenie.
Zalecenia:
- zwiększenie spożycia płynów,
- ograniczenie spożycia fosforanów (produkty przetworzone) i sodu,
- zwiększona podaż witaminy C :1,5-3 g,
- pomocny może być sok z żurawiny czy soki cytrusowe.
Dieta w kamicy nerkowej- najważniejsza jest personalizacja i indywidualne podejście!
Jadłospis powinien być indywidualnie dostosowany do osoby i jej problemu. Często kamice występują z innymi zaburzeniami metabolicznymi. Ważne, aby dietę skomponować w oparciu o analizę ostatnich wyników badań, rodzaj kamienia oraz uwzględniając preferencję żywieniowe i styl życia chorego.
Jak wskazują dane kliniczne, nawroty kamicy dotyczą nawet 50% pacjentów, jeśli nie wdroży się odpowiedniej profilaktyki dietetycznej .
Bibliografia:
- Ferraro PM et al. Dietary and lifestyle risk factors associated with incident kidney stones. Nat Rev Urol. 2017.
- Pearle MS et al. Medical management of kidney stones: AUA guideline. J Urol. 2019.
- Türk C. et al. EAU Guidelines on Urolithiasis. European Association of Urology, 2023.
- Taylor EN, Curhan GC. Diet and fluid prescription in stone disease. Kidney Int. 2016.
- Sorensen MD. Calcium intake and urinary stone disease. Transl Androl Urol. 2018.
- National Kidney Foundation. Clinical Practice Guidelines for Kidney Stones, aktualizacje 2020–2024.
